Concerten & Bestellen
foto Marco Borggreve
“Mijn muziek heeft altijd al ergens bestaan”
Interview met componist Einojuhani Rautavaara
Met titels als Angel of Light, Unknown Heavens en Adagio Celeste ademt de muziek van Einojuhani Rautavaara een hemelse inspiratie. Maar zijn nieuwe slagwerkconcert Incantations (Bezweringen) doet juist een zeer aardse spiritualiteit vermoeden. Deze maand beleeft het werk zijn Nederlandse première. De Finse componist sprak daarover met journalist David Allenby. “Melodie staat centraal in dit concert, zoals in al mijn muziek.”
U noemde uw slagwerkconcert Incantations. Hebt u een bijzondere belangstelling voor het Sjamanisme?
Een sjamaan – in Siberië of in de Sami-cultuur van Fins Lapland – wil tussenpersoon zijn tussen ons stervelingen en de andere wereld. Dat doet hij vaak door bezwerende zang. Dat heeft natuurlijk een overeenkomst met mijn werk als componist. Ik heb altijd het gevoel gehad, wanneer ik een partituur had voltooid, dat dat levende schepsel niet werkelijk door mij gemaakt was. Op de een of andere manier moet het al ‘ergens’ hebben bestaan, en mijn muziek kon alleen maar proberen om dat hoorbaar te maken.
Waar komt dat vandaan?
Als schooljongen begon ik al kleine pianostukken en liederen te schrijven. Dat was een vreemde ervaring, want er was een heel bijzondere geestesgesteldheid voor nodig. Een soort van trance, die ik leerde bereiken door aan de piano te improviseren. Ik wist altijd precies wanneer ik de juiste sfeer te pakken had: het moment was er, en ik bevond me er middenin.
Heeft die belangstelling ook een religieuze kant?
Religie interesseert me als een esthetisch fenomeen. Mijn grootste religieuze werk, bijvoorbeeld, kwam voort uit twee belevenissen. De eerste was toen ik als 10-jarig jongetje het oude klooster bezocht op een eiland middenin het grote Ladoga-meer. Er waren kerken vol met kleurrijke ikonen, monniken met zwarte baarden, en er luidden honderden klokken, groot en klein. En de tweede belevenis was, toen ik vijftien jaar later Eisensteins film Ivan de Verschrikkelijke zag. Daarin zingt de deken met een diepe, luide, onvergetelijke stem. Ik besloot een werk voor zo’n stem te schrijven, en dat werd het orthodoxe Vigilia. Maar het had net zo goed een Rooms-katholiek Mariagezang kunnen zijn, of een Boeddhistisch werk.
Hoe bent u te werk gegaan bij het schrijven van Incantations?
Eerlijk gezegd begon ik helemaal niet aan deze compositie met de bedoeling om een bezwering te schrijven. Ik probeerde, zoals ik gewoonlijk doe, te luisteren naar mijn eerste ideeën, thema’s en timbres – grotendeels geïnspireerd door slagwerkinstrumenten – en die ideeën te volgen. Zelfs toen later de titel bij me op kwam, wilde ik het stereotiepe sjamanisme in de muziek vermijden: de eindeloze herhalingen en zo, die veel van mijn oudere Finse collega’s misschien wat al te veel hebben toegepast.
Hoe werkte u samen met Colin Currie bij de totstandkoming van dit concert?
Colin kwam bij me op bezoek in Helsinki, toen ik het eerste deel van het concert al had geschetst. Ik speelde het hem voor, en hij was enthousiast over mijn ideeën. We zijn elkaar blijven schrijven, en ik heb een paar details aangepast aan zijn wensen. Hij wilde bijvoorbeeld rototoms gebruiken in plaats van tomtoms, en ik heb de thunderstick toegevoegd aan een luide passage.
Hoe klinkt Incantations?
Incantations begint met een melodisch motief in het orkest dat steeds herhaald wordt. Dan komt de marimba erbij met een grillig ritme. Al snel maakt de melodische marimba plaats voor de rototoms, bongo’s en conga’s, met een paar regels voor de bekkens. Zo wordt het slagwerkkarakter geleidelijk aan sterker. In het tweede deel – espressivo – speelt de vibrafoon de hoofdrol. Het slotdeel begint met marimba, en mondt uit in een cadens waarin de solist moet improviseren. Aan het eind keert het openingsmotief terug, maar nu voegt de solist zich erbij met virtuoze passages op marimba en bells. Melodie staat centraal in dit concert, zoals in al mijn muziek. Ik vind: muziek zonder melodie kan wel interessant zijn, maar ze klinkt maar al te vaak hopeloos ongetalenteerd.
Interview: David Allenby
vr 20 nov 09, 20:15 u.
Liederen van betovering
dirigent Shi-Yeon Sung
Messiaen Les oiseaux exotiques
Rautavaara Incantations (Nederlandse première)
Stravinsky Pulcinella (compleet)
Zoek en bestel
Doorzoek het totale concertaanbod op specifieke zoektermen.
Naar de concertagenda
DOWNLOAD HIER EEN GRATIS MP3 VAN BORIS TISJTSJENKO
Schrijf u in voor de e-nieuwsbrief en ontvang een gratis download